Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi önerisi için kişisel tıbbi değerlendirme gerekir.
Diz Artroskopisi
Küçük Kesilerle Diz Eklemine Yönelik Tanı ve Tedavi
Diz ağrısı, şişlik, takılma hissi veya hareket kısıtlılığı günlük yaşamı ve sportif aktiviteleri belirgin biçimde etkileyebilir. Bazı diz sorunlarında cerrahi dışı tedaviler yeterli olurken, seçilmiş hastalarda diz artroskopisi değerlendirilebilir.
Diz artroskopisi; diz ekleminin içinin küçük kesilerden yerleştirilen kamera yardımıyla görüntülenmesine ve gerekli görülen işlemlerin uygulanmasına imkân veren cerrahi bir yöntemdir. Halk arasında “kapalı diz ameliyatı” olarak da bilinir.
Her diz ağrısında artroskopi gerekli değildir. Ameliyat kararı; hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, yaşantısı, aktivite düzeyi ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak verilir.
Diz Artroskopisi Nedir?
Diz artroskopisi sırasında artroskop adı verilen ince bir kamera sistemi, birkaç milimetrelik küçük kesilerden diz ekleminin içine yerleştirilir. Kamera görüntüsü ekrana aktarılır. Gerekli görülürse ek küçük kesilerden özel cerrahi aletler kullanılarak tedavi uygulanır.
Bu yöntem sayesinde eklemin içindeki menisküsler, bağlar, kıkırdak yüzeyler, eklem zarı ve diz kapağı çevresindeki yapılar değerlendirilebilir.
Artroskopi genellikle açık cerrahiye kıyasla daha küçük kesilerle uygulanır. Ancak küçük kesilerle yapılması, her hastada basit veya aynı iyileşme sürecine sahip olduğu anlamına gelmez. İyileşme; uygulanan işlemin türüne göre değişir.
Diz Artroskopisi Hangi Durumlarda Değerlendirilebilir?
Diz artroskopisi aşağıdaki durumlarda uygun hastalar için değerlendirilebilir:
- Menisküs yırtıkları
- Dizde takılma veya kilitlenmeye neden olan serbest kıkırdak ya da kemik parçaları
- Bazı kıkırdak lezyonları
- Eklem içi serbest cisimler
- Bağ yaralanmalarına eşlik eden eklem içi sorunlar
- Ön çapraz bağ cerrahisi gibi rekonstrüksiyon işlemleri
- Diz kapağı çevresindeki bazı mekanik problemler
- Seçilmiş hastalarda eklem zarına ait bazı hastalıklar
Aynı tanıya sahip iki hastada farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Örneğin menisküs yırtığının yeri, tipi, hastanın yaşı, aktivite düzeyi, dizde kireçlenme bulunup bulunmadığı ve şikâyetlerin günlük yaşam üzerindeki etkisi tedavi kararını değiştirir.
Her Menisküs Yırtığında Ameliyat Gerekir mi?
Hayır. Menisküs yırtığı görülmesi tek başına ameliyat gerekliliği anlamına gelmez.
Bazı yırtıklarda istirahat, aktivite düzenlemesi, egzersiz, fizik tedavi ve uygun ağrı kontrolü ile şikâyetlerde azalma sağlanabilir. Buna karşılık dizde belirgin takılma, kilitlenme, tekrarlayan şişlik, travma sonrası devam eden mekanik yakınmalar veya cerrahi dışı tedavilere rağmen geçmeyen şikâyetler varsa artroskopik tedavi değerlendirilebilir.
Tedavi planı yalnızca MR görüntüsüne göre değil, hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları ile birlikte oluşturulur.
Diz Kireçlenmesinde Artroskopi Uygulanır mı?
Diz artroskopisi, ileri kireçlenmeyi ortadan kaldıran veya aşınmış eklemi yenileyen bir yöntem değildir.
Yalnızca diz eklemini yıkama veya aşınmış dokuları temizleme amacıyla yapılan artroskopinin, kireçlenmenin rutin tedavisinde yeri yoktur. Diz kireçlenmesinde tedavi; hastanın yaşına, şikâyetlerine, hareket kapasitesine, eklemdeki aşınmanın derecesine ve yaşam kalitesine göre planlanır.
Kireçlenmeye ek olarak belirgin kilitlenme, eklem içi serbest cisim veya farklı bir mekanik problem düşünülüyorsa durum ayrıca değerlendirilir.
Muayene ve Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Diz şikâyetlerinin değerlendirilmesinde ayrıntılı öykü ve fizik muayene temel adımdır.
Muayene sırasında şu konular ele alınır:
- Ağrının ne zaman başladığı
- Travma veya spor yaralanması öyküsü
- Dizde kilitlenme, takılma veya boşalma hissi
- Şişlik ve hareket kısıtlılığı
- Merdiven çıkma, çömelme ve yürüme sırasında yaşanan zorluklar
- Daha önce uygulanan tedaviler
- Günlük yaşam ve sportif hedefler
Gerekli görüldüğünde röntgen, manyetik rezonans görüntüleme ve diğer incelemeler planlanabilir.
Amaç yalnızca görüntüleme raporunu değerlendirmek değil, hastanın yakınmalarına neden olan sorunu doğru biçimde belirlemektir.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
Diz artroskopisi ameliyathane koşullarında uygulanır. Genel anestezi veya belden uyuşturma yöntemi, hastanın genel sağlık durumu ve anestezi değerlendirmesine göre belirlenir.
Diz çevresinde küçük kesiler açılır. Kamera yardımıyla eklemin içi görüntülenir. Gerekli işlem özel cerrahi aletlerle uygulanır.
Yapılabilecek işlemler arasında şunlar yer alabilir:
- Hasarlı menisküs dokusunun uygun şekilde düzenlenmesi
- Uygun yırtıklarda menisküs tamiri
- Serbest cisimlerin çıkarılması
- Bazı kıkırdak lezyonlarının değerlendirilmesi ve tedavisi
- Bağ cerrahisine yönelik işlemler
- Eklem içi sorunların ayrıntılı olarak incelenmesi
Ameliyat süresi yapılacak işleme göre değişir. Basit işlemler daha kısa sürebilirken menisküs tamiri veya bağ rekonstrüksiyonu gibi işlemlerde süre ve iyileşme planı farklılaşır.
Ameliyat Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Ameliyat öncesinde kullanılan ilaçlar, kronik hastalıklar, alerjiler ve daha önce geçirilmiş operasyonlar değerlendirilir.
Özellikle kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet tedavisi ve düzenli kullanılan diğer ilaçlar hakkında hekime bilgi verilmelidir. İlaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemelidir.
Ameliyat öncesinde:
- Gerekli tetkikler tamamlanmalı
- Anestezi değerlendirmesi yapılmalı
- Eve dönüş için refakatçi planlanmalı
- Kullanılacaksa koltuk değneği veya destek cihazı hazırlanmalı
- Ev ortamı güvenli yürümeye uygun hale getirilmeli
Ameliyattan Sonra Aynı Gün Eve Dönülebilir mi?
Diz artroskopisi çoğu hastada günübirlik cerrahi olarak uygulanabilir. Hastanın genel durumu, uygulanan işlem, anestezi sonrası iyilik hali ve güvenli hareket edebilmesi değerlendirilerek taburculuk planlanır.
Bazı hastalarda daha yakın takip gerekebilir. Bu nedenle hastanede kalış süresi kişiye özel belirlenir.
Ameliyat Sonrası Yürüme Ne Zaman Başlar?
Yürüme zamanı, ameliyat sırasında yapılan işleme göre değişir.
Bazı hastalar erken dönemde ayağa kalkabilirken, bazı işlemler sonrasında belirli bir süre yük vermenin sınırlandırılması gerekebilir. Menisküs tamiri veya bağ rekonstrüksiyonu gibi işlemlerden sonra koltuk değneği ve dizlik kullanımı gündeme gelebilir.
Burada temel kural şudur: Her artroskopi aynı değildir. İnternette görülen genel sürelerden çok, hastaya özel ameliyat sonrası plan dikkate alınmalıdır.
İyileşme Süreci Ne Kadar Sürer?
İyileşme süresi yapılan işlemin türüne, hastanın yaşına, kas gücüne, genel sağlık durumuna ve rehabilitasyona uyumuna göre değişir.
Basit artroskopik işlemler sonrasında günlük yaşama dönüş daha erken olabilir. Menisküs tamiri, kıkırdak tedavisi veya bağ cerrahisi gibi işlemlerde rehabilitasyon daha uzun sürer.
Ameliyat sonrasında bir süre:
- Ağrı
- Hafif şişlik
- Diz çevresinde gerginlik
- Kas gücünde azalma
- Hareketlerde geçici kısıtlılık
görülebilir.
Egzersiz programı, kas gücünü yeniden kazanmak ve diz hareketlerini düzenlemek açısından önemlidir.
Ne Zaman İşe Dönebilirim?
İşe dönüş süresi yapılan işleme ve mesleğin fiziksel yüküne göre değişir.
Masa başı çalışan kişiler daha erken dönebilirken; uzun süre ayakta kalmayı, çömelmeyi, merdiven çıkmayı veya ağır yük taşımayı gerektiren işlerde daha uzun süre gerekebilir.
İşe dönüş kararı hastanın muayene bulgularına ve yapılan cerrahi işleme göre kişisel olarak planlanır.
Ne Zaman Araç Kullanabilirim?
Araç kullanmaya dönüş süresi, ameliyat edilen taraf, kullanılan araç, yapılan işlem, ağrı düzeyi ve reflekslerin yeterliliğine göre değerlendirilir.
Güvenli fren yapabilecek duruma gelmeden, ağrı kesici ilaçların etkisi devam ederken veya hekiminiz onay vermeden araç kullanılmamalıdır.
Spora Ne Zaman Dönebilirim?
Spora dönüş için tek bir standart süre yoktur.
Yürüyüş, egzersiz bisikleti ve kontrollü kuvvetlendirme çalışmaları kişisel rehabilitasyon planına göre kademeli olarak başlanabilir. Koşu, sıçrama, yön değiştirme ve temas içeren sporlara dönüş ise yapılan işleme göre daha geç planlanır.
Hızlı dönmekten daha önemli olan, güvenli ve kalıcı biçimde dönmektir.
Diz Artroskopisinin Riskleri Nelerdir?
Diz artroskopisi genel olarak düşük riskli bir cerrahi yöntemdir. Bununla birlikte her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler bulunur.
Bunlar arasında:
- Enfeksiyon
- Toplardamarda pıhtı oluşumu
- Kanama veya eklem içinde kan birikmesi
- Şişlik
- Dizde sertlik ve hareket kısıtlılığı
- Devam eden ağrı
- Yara iyileşme sorunları
- Nadiren sinir veya damar yaralanması
- Ek cerrahi girişim gereksinimi
sayılabilir.
Riskler her hasta için aynı değildir. Yaş, genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar ve uygulanacak cerrahi işlem dikkate alınarak kişisel değerlendirme yapılır.
Ameliyat Sonrasında Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa gecikmeden hekiminizle iletişime geçmelisiniz:
- Giderek artan ağrı
- Belirgin kızarıklık veya yara yerinden akıntı
- Ateş veya titreme
- Baldırda yeni başlayan ağrı ve belirgin şişlik
- Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı
- Ayağa basmada beklenmedik güçlük
- Diz hareketlerinde hızlı kötüleşme
Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Diz artroskopisi açık ameliyat mıdır?
Hayır. Diz artroskopisi küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletlerle uygulanan bir yöntemdir. Ancak yapılacak işlemin niteliğine göre rehabilitasyon süreci değişebilir.
Diz artroskopisi ağrısız bir işlem midir?
Ameliyat anestezi altında yapılır. Ameliyat sonrasında bir miktar ağrı ve şişlik görülmesi normaldir. Ağrı kontrolü için kişiye özel tedavi planlanır.
Her menisküs yırtığında artroskopi gerekir mi?
Hayır. Bazı menisküs yırtıkları cerrahi dışı yöntemlerle takip edilebilir. Karar; yırtığın tipi, şikâyetler, muayene bulguları ve günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilerek verilir.
MR raporunda menisküs yırtığı yazması ameliyat için yeterli midir?
Hayır. MR önemli bir yardımcıdır ancak tek başına karar verdirmez. Şikâyetler ve fizik muayene bulguları ile birlikte yorumlanmalıdır.
Diz kireçlenmesine artroskopi iyi gelir mi?
Artroskopi ileri kireçlenmeyi ortadan kaldırmaz. Yalnızca yıkama veya temizlik amacıyla rutin artroskopi önerilmez. Eşlik eden farklı bir mekanik sorun varsa ayrıca değerlendirme yapılır.
Ameliyat ne kadar sürer?
Süre yapılacak işleme göre değişir. Basit işlemler daha kısa sürebilir; menisküs tamiri, kıkırdak tedavisi veya bağ cerrahisinde süre uzayabilir.
Hastanede yatmak gerekir mi?
Çoğu hasta aynı gün taburcu olabilir. Ancak karar; uygulanan işlem ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Koltuk değneği kullanacak mıyım?
Bazı hastalarda kısa süreli koltuk değneği kullanımı yeterlidir. Menisküs tamiri veya bağ cerrahisi gibi işlemlerden sonra daha uzun süre kullanım gerekebilir.
Dizime ne zaman yük verebilirim?
Bu süre yapılan cerrahi işleme göre belirlenir. Hekimin önerdiği yük verme planına uyulmalıdır.
Fizik tedavi gerekli midir?
Her hastanın ihtiyacı aynı değildir. Ev egzersizleri yeterli olabilir veya fizik tedavi programı gerekebilir. Amaç hareket açıklığını, kas gücünü ve güvenli yürümeyi yeniden kazanmaktır.
Ameliyattan sonra şişlik normal midir?
İlk günlerde ve haftalarda şişlik görülebilir. Dinlenme, bacağı yüksekte tutma, önerilen şekilde soğuk uygulama ve egzersiz programına uyum yardımcı olabilir. Şişlik giderek artıyorsa hekime başvurulmalıdır.
Dikişler ne zaman alınır?
Kesilerin kapatılma yöntemine göre değişir. Bazı hastalarda alınması gereken dikişler kullanılırken bazılarında farklı yara kapatma yöntemleri tercih edilir.
Ne zaman duş alabilirim?
Yara bakımına ve kullanılan pansuman yöntemine göre değişir. Kesiler temiz ve kuru tutulmalı, duş zamanı için hekimin önerisine uyulmalıdır.
Ne zaman merdiven çıkabilirim?
Merdiven kullanımı yapılan işleme ve yük verme durumuna göre planlanır. İlk dönemde destek ve doğru teknik gerekebilir.
Artroskopi sonrası yeniden ameliyat gerekebilir mi?
Nadiren ek cerrahi işlem gerekebilir. Bu durum başlangıçtaki soruna, uygulanan tedaviye ve iyileşme sürecine göre değişir.
Ne Zaman Muayene Olmalısınız?
Dizinizde travma sonrası devam eden ağrı, tekrarlayan şişlik, kilitlenme, takılma, boşalma hissi veya hareket kısıtlılığı varsa ortopedi değerlendirmesi uygun olacaktır.
Muayeneye gelirken varsa önceki röntgenlerinizi, MR görüntülerinizi, raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Randevu ve Bilgi İçin
Diz artroskopisinin sizin için uygun bir seçenek olup olmadığı; muayene, görüntüleme sonuçları ve kişisel ihtiyaçlarınız doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Op. Dr. Fatih Ünüvar
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Randevu almak ve ayrıntılı bilgi edinmek için iletişime geçebilirsiniz.